Bratunac – Suha: Tri godine za prisilno raseljavanje 300 civila

Odeljenje za ratne zločine Višeg suda u Beogradu donelo je 13. maja 2025. godine prvostepenu presudu kojom je Jovana Novakovića oglasilo krivim za krivično delo ratni zločin protiv civilnog stanovništva iz člana 142 stav 1 KZ SRJ, i osudilo ga na kaznu zatvora u trajanju od tri godine što je ispod zakonskog minimuma za to krivično delo.

Sud je utvrdio da je Novaković, kao komandir čete Moštanice TO Bratunac, 10. juna 1992. godine prisilno raselio oko 300 bošnjačkih civila iz sela Suha (opština Bratunac), među kojima je bilo žena i dece. Tokom napada, Novaković je naređivao civilima da napuste svoje domove, učestvovao u njihovom izvođenju i pretio pojedinim civilima da će ih ubiti ukoliko ne pronađu i ne dovedu i ostale članove svojih porodica. Civili su potom u koloni sprovedeni do fudbalskog stadiona Bratunac, gde su pod oružanom pratnjom dovedeni i civili iz drugih mesta. Sa stadiona su žene, deca i starija lica autobusima deportovani do mesta Kladanj, dok su vojno sposobni muškarci zatvoreni u prostorije OŠ „Vuk Karadžić” u Bratuncu.

Javni poziv za mentorski program o tranzicionoj pravdi Rok za prijavu: 08. maj 2025. godine

Da li si mlada osoba (18–25 godina) iz Kosova ili Srbije koja je zainteresovana za suočavanje s prošlošću i tranzicionu pravdu? Fond za humanitarno pravo (FHP) i Fond za humanitarno pravo Kosovo (FHP Kosovo) te pozivaju da se prijaviš za tromesečni mentorski program posvećen istraživanju i pisanju. 

O čemu je reč?
Ovaj program mentorstva omogućava mladima iz Kosovo i Srbije da kroz podršku mentora istražuju teme tranzicione pravde i napišu istraživački rad (5–10 stranica). Mentori će biti članovi timova FHP-a i FHP Kosovo. 

Otvoreno pismo Visokom savetu tužilaštva povodom izbora Glavnog javnog tužioca za ratne zločine

Poštovani članovi Visokog saveta tužilaštva,

Obraćamo vam se povodom izbora Glavnog javnog tužioca za ratne zločine, uvereni da je pred vama odgovornost da na ovu važnu funkciju imenujete osobu s profesionalnim integritetom, čije će rukovođenje unaprediti rad Javnog tužilaštva za ratne zločine (JTRZ) i doprineti efikasnijem procesuiranju ratnih zločina. S obzirom na to da je od početka oružanih sukoba na prostoru bivše Jugoslavije prošlo više od trideset godina, predstojeći mandat Glavnog javnog tužioca je od izuzetnog značaja budući da je sve manje vremena da se odgovorni za zločine izvedu pred lice pravde.

U tom kontekstu, izražavamo zabrinutost zbog činjenice da se Snežana Stanojković ponovo nalazi među kandidatima za ovu poziciju, uprkos tome što je njen prethodni mandat bio obeležen ozbiljnim manjkavostima i urušavanjem kredibiliteta JTRZ.

Ćutnja za 756 stradalih u napadima NATO-a

Fond za humanitarno pravo poziva građane, studente i srednjoškolce da 24. marta, ćutnjom od 7+5+6 minuta odaju počast žrtvama koje su izgubile život u vazdušnim napadima NATO-a, tokom 78 dana bombardovanja SR Jugoslavije: 451 civil (217 Albanaca, 204 Srba i 30 Roma i drugih), 276 pripadnika Vojske Jugoslavije/MUP Republike Srbije i 29 pripadnika Oslobodilačke vojske Kosova.

U dva napada u Surdulici poginulo je 29 civila, 21 civil u Beogradu, 14 u Nišu, u Aleksincu 12, a toliko je poginulo i u Varvarinu i u Grdeličkoj klisuri, kada je NATO pogodio voz. Na Kosovu, u selu Bistražin poginulo je 44 civila dok su u koloni hodali prema Albaniji. U selu Koriša poginulo je 77 civila kada su avioni NATO snaga noću gađali bivšu vojnu fabriku u kojoj je zanoćila kolona proteranih seljaka na putu prema Albaniji. Samo u jednom danu, na Košarama avioni NATO snaga smrtno su pogodili 16 pripadnika VJ i 10 pripadnika OVK.

Hitno zaustaviti politički progon aktivista/kinja omladinske grupe STAV i članova/nica PSG-a

U petak, 14. marta, u Beogradu je uhapšen aktivista i student Lazar Dinić, dok su u Novom Sadu uhapšeni članovi/ice Pokreta slobodnih građana: Lado Jovović, Marija Vasić, Davor Stefanović, Srđan Đurić i Mladen Cvijetić. Viši sud u Novom Sadu je juče, 16. marta, odredio pritvor od 30 dana za šestoro uhapšenih, dok su danas izvršeni pretresi stanova aktivista i aktivistkinja koji se trenutno ne nalaze u Srbiji.

Hapšenja su usledila nakon emitovanja audio-snimka koji je nastao prisluškivanjem sastanka na kom su učestvovali članovi i članice Pokreta slobodnih građana kao i aktivisti i  aktivistkinje grupe STAV. Prema informacijama koje smo dobili od branioca jednog od uhapšenih, snimak je napravila Bezbednosno informativna agencija, a naredbu je potpisao predsednik Višeg suda u Beogradu. Branilac nije imao uvid u sadržinu naredbe, samo zna da ona postoji.

Osumnjičeni zločinci u Pionirskom parku

U okviru kampa “Studenti koji žele da uče”, šatore su postavili i veterani nekadašnje Jedinice za specijalne operacije (JSO). Danas je Živojin Ivanović, zvani Žika Crnogorac, nekadašnji komandant JSO, nasrnuo na građanina koji ih je snimao.

Podsećamo da su pripadnici JSO učestvovali u ratnim zločinima, koji su van razumne sumnje dokazani u postupku vođenom pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju (MKSJ) protiv čelnika Državne bezbednosti, Jovice Stanišića i Franka Simatovića. Iako je Tužilaštvo Haškog tribunala označilo upravo Živojina Ivanovića i druge pripadnike JSO kao odgovorne za počinjene zločine, do danas nijedan pripadnik te jedinice nije procesuiran, niti postoje podaci da je Javno tužilaštvo za ratne zločine (JTRZ) pokrenulo istragu protiv njih.

Saopštenje povodom prvostepene presude u predmetu Labljane

Odeljenje za ratne zločine Višeg suda u Beogradu donelo je 28. februara 2025. godine presudu kojom je Tefik Mustafa oglašen krivim za krivično delo organizovanje i podsticanje na izvršenje genocida i ratnih zločina. Osuđen je na kaznu zatvora od godinu dana.

Obrazlažući presudu, predsedavajuća veća, sudija Snežana Nikolić-Garotić, navela je da je sud pouzdano utvrdio da je Tefik Mustafa kao pripadnik Oslobodilačke vojske Kosova (OVK), u vreme međunarodnog oružanog sukoba između oružanih snaga Savezne Republike Jugoslavije (SRJ) i vojnog saveza NATO i istovremenog nemeđunarodnog oružanog sukoba između oružanih snaga SRJ i organizovane naoružane formacije OVK, bio deo grupe organizovane za vršenje ratnih zločina nad civilima srpske nacionalnosti u selima Labljane, Slivovo i okolini. Grupa je 19. juna 1999. godine postavila punkt kod sela Labljane gde su, naoružani automatskim oružjem, prisilno zaustavljali civile srpske nacionalnosti koji su napuštali svoje domove, izvodili ih iz vozila i zastrašivali pucanjem. Navedenog dana zaustavili su kamion u kom su se nalazili civili Goran Marinković, Živojin Pavić i Predrag Miljković. Miljković i Pavić su poslednji put viđeni na punktu, dok je Goran Marinković odveden u logor Kačikol radi razmene, nakon čega mu se gubi svaki trag.

FHP podneo krivičnu prijavu za ubistva civila u Jezeru

Fond za humanitarno pravo (FHP) je 25. februara 2025. godine podneo krivičnu prijavu Javnom tužilaštvu za ratne zločine Republike Srbije protiv Milorada Vukaševića, komandanta Prve partizanske pešadijske brigade Vojske Republike Srpske (VRS) i drugih pripadnika te jedinice zbog ubistva 34 civila bošnjačke nacionalnosti u junu 1992. godine u Jezeru (opština Jajce, BiH).

Početkom juna 1992. godine, pripadnici Prve partizanske pešadijske brigade (u nastavku 1. partbr) u sastavu 30. partizanske divizije Prvog krajiškog korpusa VRS, a u čijoj se zoni odgovornosti nalazila opština Jajce, pod komandom potpukovnika Milorada Vukaševića izvršili su artiljerijski i pešadijski napad na civilno stanovništvo Jezera, tokom kojeg su koristili minobacače i protivtenkovske rakete. Slabo organizovano bošnjačko stanovništvo Jezera, naoružano mahom lovačkim puškama, pružalo je otpor srpskim snagama. Međutim, ubrzo nakon početka napada doneli su odluku da napuste mesto. Kako su svi putni pravci iz Jezera bili zatvoreni, većina meštana je u toku noći između 1. i 2. juna 1992. godine čamcima prešla preko Plivskog jezera i pobegla u pravcu Jajca. U Jezeru su ostali uglavnom stariji stanovnici i oni koji nisu želeli da napuste svoje kuće.

Slučaj porodice Klapuh – ratni zločin između dvije obale Pive

Centar za građansko obrazovanje (CGO), u okviru edicije o procesu suočavanja s prošlošću u Crnoj Gori, objavio je publikaciju u kojoj su dokumentovani sudski spisi iz predmeta poznatog kao “Porodica Klapuh”, koji se odnosi na brutalno ubistvo tri člana porodice Klapuh – Hasana, Feride i njihove kćerke Sene, 6. jula 1992. godine na mostu “Obrada Cicmila” u Plužinama, između brane na HE “Piva” i graničnog prelaza na Šćepan Polju.

Ovo je peta u nizu publikacija ovog tipa, a prethodno su objavljeni sudski spisi za predmete poznate kao “Morinj”, “Bukovica”, “Kaluđerski laz” i “Deportacija”.

Pored sudskih spisa, koji uključuju i različite procesne akte, u ovoj publikaciji nalazi se i niz pratećih priloga koji pružaju uvid u brojne detalje ovog zločina. Porodica Klapuh iz Foče, platila je poznanicima, pripadnicima specijalnog odreda “Dragan Nikolić” Vojske Republike Srpske da ih, kako bi pobjegli sa ratom zahvaćene teritorije, bezbjedno prevezu u Crnu Goru. Ubrzo nakon prelaska graničnog prelaza, pripadnici ove jedinice su izveli Hasana Klapuha, ubili ga i bacili preko mosta. Potom su teško ranili njegovu suprugu Feridu i ćerku Senu i bacilli ih obje u korito rijeke Pive. Sudski vještak je utvrdio da su njih dvije preminule nakon nekog vremena od posljedica ranjavanja vatrenim oružjem i povreda nastalih padom niz provaliju.

Balkanski hladni slučajevi #1: Hrvatski časnik ubijen zbog razotkrivanja ratnih zločina

Hrvatski oficir Milan Levar bio je jedan od rijetkih koji je bio spreman svjedočiti o ratnim zločinima koje su njegovi suborci počinili na području Gospića 1991. godine – i to platio životom. U prvom tekstu serijala Balkanski hladni slučajevi, BIRN istražuje je li pravda ikada zadovoljena.